Het Zaterdagmiddag Gevoel Ik zag The Golden Voyage Of Sinbad voor 't eerst meer dan tien jaar geleden en was meteen verkocht. Ik zag 'm twee weken geleden weer, precies op de juiste manier en op de juiste tijd: met andere woorden op tv, op een koude middag rond kerst. Niet dat Sinbad hierin met een jutezak om zijn schouders op een arreslee naar de Noordpool reist, wat ik bedoel is dat dit zo'n typische vrije-dag-van-school-film is. Een film van het genre dat ook wel bekend staat als de regenachtige-zaterdagmiddag-film. Je kent het type wel. Medium-budget fantasy uit de jaren zestig en zeventig, vol met dinosaurussen en mythische wezens in stop-motion, en held met een hoofdletter H en een heldin die zich eeuwig in de nesten werkte (meestal door gekidnapt te worden door een of andere primitieve stam die alleen maar uit mannen bestond). Het was niet bepaald Jurassic Park qua effecten, maar de sfeer die deze films oproepen is, nog steeds, ongeëvenaard. Dat merkte ik wel toen ik The Golden Voyage weer zag. Ik voelde mezelf weer tien jaar oud, omringd door Star Wars-poppetjes en Lego. Het gevoel was er nog steeds. Alleen kon ik deze keer het decolleté van de overheerlijke Caroline Munro iets meer waarderen dan de special effects (Opgelet: mijmeringen over Caroline Munro volgen!). Deze dame was in mijn ogen een van de mooiste van de Britse starlets van de jaren zeventig. En dat zegt een hoop, want er was concurrentie genoeg. Gesteund door de nieuw verworven vrijheid van de jaren zestig propten de Britten hun films vol met de grootste schoonheden die het eiland rijk was, alle gezegend met indrukwekkende afmetingen. Wat de dames moesten en zouden met een diep, diep decolleté in beeld komen. Vooral de legendarische horrorstudio Hammer kon er wat van. Hazel Court, Barbara Steele, Ingrid Pitt, Elizabeth Seal, Madeleine en Mary Collinson (oftewel the Twins of Evil) en uiteraard Caroline Munro. Miss Munro stond een paar jaar later nog in de James Bond film The Spy Who Loved Me. De officiële Bondgirl was Barbara Bach, maar die haalde 't bij lange na niet bij de schone Caroline (Munro-mijmeringen stoppen hier). Waar het om draaide in de zaterdagmiddagfilms waren de effecten. Stop-motion was the name of the game, een tijdrovende animatietechniek: het model iedere keer een miniem stukje bewegen en die bewegingen beeldje voor beeldje opnemen. Dit resulteerde in een uit duizenden herkenbare stijl, voornamelijk beroemd door de zaterdagmiddagklassieker bij uitstek King Kong (en die klei-animaties in kinderprogramma's). Als de uitvoerders van stop motion geen experts in hun vak waren, was dat al snel te zien: de bewegingen van de wezens waren dan schokkerig en kunstmatig. De grootste meester van dit procedé, en fx-man van The Golden Voyage Of Sinbad, was Ray Harryhausen. Harryhausen was als kind na het zien van King Kong verslingerd geraakt aan special effects en oefende in de kelder met een camera en klei aan zijn eigen monstereffecten. Bij een ontmoeting met zijn idool Willis O'Brien, effectsman van King Kong, liet hij die filmpjes zien. O'Brien was aardig en vol complimenten, maar deed verder niets met die ontmoeting. Totdat hij een paar jaar later voor het onofficiële vervolg op King Kong, Mighty Joe Young (thans in de remake-molen met Bill Paxton als hoofdrolspeler), een assistent nodig had. Aldus begon de carrière van Harryhausen, die twee films later zijn idool voorbij had gestreefd en voor zichzelf was begonnen. Toen Willis O'Brien aan zijn eigen hooghartigheid en misplaatste trots ten onder ging (het meeste van zijn werk werd door zijn assistenten gedaan, zoals Harryhausen al had gemerkt bij de opnames van Mighty Joe Young), was Ray Harryhausen hard op weg de koning van de special effects te worden. In deze dagen van computeranimatie is Ray Harryhausen misschien overbodig geworden (hij werkt al niet meer sinds 1981), maar ook bij de huidige generatie muismagiërs is hij een levende legende. De ontwikkeling van special effects heeft een hoop aan hem te danken. Harryhausen maakte nieuwe criteria, hij was de eerste die zijn creaties levensechte bewegingen mee wist te geven. Hij zag de details. Zoiets simpels als ademhaling was nog nooit op een special effect toegepast. King Kong hoefde blijkbaar niet te ademen. Harryhausen doorzag dit soort dingen en paste ze toe in zijn eigen werk. De levende skeletten in Jason And The Argonauts en het standbeeld met zes armen (verwikkeld in een zwaardgevecht met Sinbad en zijn vrienden) uit The Golden Voyage zijn twee van zijn beste creaties. In datzelfde The Golden Voyage weet hij bij de kijker zelfs emoties op te wekken voor een vliegend monstertje van vijftien centimeter hoog dat met een gebroken vleugel aan zijn belagers probeert te ontkomen. Tijden zijn veranderd, maar de filosofie van Harryhausen is nog steeds springlevend. Tom Mes De films van Ray Harryhausen: Mighty Joe Young - regie: Ernest B. Schoedsack, 1949 The Beast From 20.000 Fathoms - regie: Eugene Lourie, 1953 It Came From Beneath The Sea - regie: Robert Gordon, 1955 The Animal World - regie: ?, 1955 Earth vs. The Flying Saucers - regie: Fred F. Sears, 1956 20 Million Miles To Earth - regie: Nathan Juran, 1957 The Seventh Voyage Of Sinbad - regie: Nathan Juran, 1958 The Three Worlds Of Gulliver - regie: Jack Sher, 1959 Mysterious Island - regie: Cy Endfield, 1960 Jason And The Argonauts - regie: Don Chaffey, 1963 First Men In The Moon - regie: Nathan Juran, 1964 One Million Years B.C. - regie: Don Chaffey, 1960 The Valley Of Gwangi - regie: James O'Connolly, 1968 The Golden Voyage Of Sinbad - regie: Gordon Hessler, 1973 Sinbad And The Eye Of The Tiger - regie: Sam Wanamaker, 1977 Clash Of The Titans - regie: Desmond Davis, 1981 De films van Caroline Munro: Where's Jack? - regie: James Clavell 1969 A Talent For Loving - regie: Richard Quine 1969 The Abominable Dr. Phibes - regie: Robert Fuest 1971 Dracula A.D. 1972 - regie: Alan Gibson 1972 Dr. Phibes Rises Again - regie: Robert Fuest 1972 The Golden Voyage Of Sinbad - regie: Gordon Hessler 1974 Captain Kronos: Vampire Hunter - regie: Brian Clemens 1974 The Devil Within Her - regie: Peter Sasdy 1975 At The Earth's Core - regie: Kevin Connor 1976 The Spy Who Loved Me - regie: Lewis Gilbert 1977 Starcrash - regie: Luigi Cozzi 1979 Maniac - regie: William Lustig 1980 The Last Horror Film - regie: David Winters 1984 Don't Open Till Christmas - regie: Edmund Purdom 1985 April Fool's Day - regie: Fred Walton 1986 El Aullido Del Diablo - regie: Jacinto Molina 1987 Maigret - regie: Paul Lynch 1988 (TV film) Faceless - regie: Jesus Franco 1988 The Black Cat - regie: Luigi Cozzi 1989 Night Owl - regie: Jeffrey Arsenault 1993 To Die For - regie: Paul Mackenzie Litten 1994