Widescreen Video

door Tom Mes Stel, je komt de bioscoop uitgelopen, waar je zojuist Michael Manns Heat of Martin Scorseses Casino hebt gezien. Je hebt het gevoel dat je getuige bent geweest van een mijlpaal in de geschiedenis van de cinema en je kunt niet wachten totdat de film op video verschijnt. Nu is het zes maanden later en het moment is eindelijk daar: diezelfde film heb je nu als videoband in je handen. Gejuich, plezier en driewerf hoera! Niet dus. Wat je daar in handen hebt is niet de hele film. De speelduur klopt toch, zou je zeggen. Inderdaad, maar is nog iets aan de hand. Kijk eens goed naar de afmetingen van je tv-scherm. Nogal vierkant, niet? En denk nu eens terug aan dat bioscoopbeeld. De eerste keer dat mij dit echt opviel was bij het zien van Jackie Chans Police Story II op video. De hele film lang heeft de actie mijn hele tv-scherm gevuld. Aan het einde vluchten Jackie en Maggie Cheung uit een brandend gebouw en terwijl de politie arriveert kijken ze naar het vuurwerk. Vlak voordat de credits over het beeld rollen verandert het beeld geleidelijk van tv-formaat naar widescreen en onstaan de bekende zwarte balken boven en onder in beeld. Werd het beeld in tweeën geknipt? Neen. Het beeld werd namelijk tegelijkertijd breder en daar zag ik het volledige bioscoopbeeld op mijn tv. Wat een verbetering. Van Jackie en Maggie voor een paar vlammen was het beeld nu veranderd in Jackie en Maggie voor hetzelfde brandende gebouw, dat nu in zijn volledige exploderende glorie te zien was, inclusief de omgeving. Wie denkt dat de regisseur nu overging naar een wijder shot heeft het mis. Die hele scene was al aanwezig, alleen buiten beeld! De standaardverhoudingen van het beeld van een speelfilm ("aspect ratio") is 1,85:1, wat inhoudt dat de breedte van het beeld 1,85 maal de hoogte is, een duidelijke rechthoek dus. Tv, met de verhouding 1,33:1, lijkt daarentegen meer op een vierkant. Dit betekent dat bij het bekijken van een film op video bijna een derde van het oorspronkelijke beeld zich naast het scherm bevindt. Iedereen kent wel het fenomeen van begincredits waarbij de eerste en de laatste letter van de naam van een acteur of regisseur onzichtbaar zijn omdat ze zich buiten beeld bevinden. Goed, je hebt een Engelse import-versie te pakken met daarop de aanduiding "Widescreen" (waarom doen de Nederlandse filmmaatschappijen zo weinig aan dit soort extra's?). Alles opgelost, toch? Weer fout. Het woord Widescreen staat voor een beeld met de verhouding van ongeveer 1,66:1, dus met duidelijke zwarte balken boven en onder. Je ziet dus veel meer dan bij een "fullscreen" kopie (oftewel 1,33:1, fullscreen staat hier voor beeldvullend, niet voor "het volledige beeld". Een ander, beter woord is "cropped"), maar je ziet niet alles. De "Widescreen Presentation"-serie van Columbia Tri-Star Video heeft op mijn tv een beeld van 24 bij 40,5 centimeter (zwarte balken uiteraard niet meegerekend), wat neerkomt op een verhouding van 1,69:1. De films zijn dus wel widescreen, maar nog heb je niet het hele beeld. De Amerikaanse term hiervoor is "crop boxing", een samenvoeging van "cropped" en "letterboxing". Letterboxing is de term voor het aanbrengen van zwarte balken boven en onder het beeld (afgeleid van de gelijkenis tussen widescreenbeeld en een brievenbus). Er zijn echter ook andere, bredere beeldsoorten. Deze worden aangeduid met het woord "anamorphic" en lopen van 2,10:1 tot aan 2,70:1. Het welbekende Panavision heeft bijvoorbeeld een verhouding van 2,35:1 en lijdt dus nog meer onder fullscreenvertoning dan een film met de ratio 1,85:1. Het eerder genoemde Heat is opgenomen in Panavision, maar de video-uitgave van Warner Bros. is fullscreen (met uitzondering van de begincredits; die zijn 2,08:1, een grapje dat wel vaker uitgehaald wordt). Ook Panavision-films zijn in widescreen versies verkrijgbaar. Hier gaat het niet om 1,66:1, maar ook niet om 2,35:1. De Star Wars-trilogie zoals die vorig jaar door de AVRO werd uitgezonden had de verhouding 2,08:1, terwijl het beeld van de Engelse videoversie van Blade Runner, The Director's Cut neerkwam op 2,25:1. En dat terwijl de inlay vermeldde dat de videoversie de oorspronkelijke verhouding 2,35:1 had. Maar waarom houden films hun originele ratio dan niet op video? Het is in het verleden meerdere malen gebleken dat bij een precieze overzetting van film naar video de objecten die zich net buiten het beeldkader bevinden, zoals microfoons en crewleden, duidelijk zichtbaar werden. Een meer dan goede reden om een stukje beeld in te leveren, lijkt mij. De aanduiding widescreen betekent dus niet meteen de zevende hemel, maar is ver superieur aan de fullscreen-rommel die in Nederland de gewoonte is. Het is een gebrek aan kennis (of interesse) in de materie bij het grote publiek die ervoor zorgt dat film- en videomaatschappijen fullscreen als de norm zien. Wie niet beter weet, klaagt niet.