HET FENOMEEN SMITHEE
Of: De cirkel is rond
Alan Smithee zou eigenlijk 's werelds grootste cultregisseur moeten zijn. Zeker de meest veelzijdige. Hij heeft westerns gemaakt, thrillers, comedy's, acitefilms en science fiction. Hij heeft gewerkt met grote namen als Robert Duvall, Charlton Heston, Richard Widmark en Jack Palance. Hij gaf Burt Reynolds (pre-Deliverance) een van zijn eerste hoofdrollen. Hij durfde het aan om een vervolg te maken op Alfred Hitchcocks The Birds.

De beste regisseur ter wereld? Niet helemaal. Er is één ding dat alle films van Alan Smithee verbindt: mislukking. Alan Smithee is Hollywoods favoriete vuilnisman, het manusje van alles dat niets geeft om imago, en dat zich daardoor juist een imago verworven heeft. In de machtsverdeling van Hollywood is de regisseur slechts een van de velen met zeggenschap. Geldwolven die meer verstand hebben van Porsches, zaktelefoons en plastische chirurgie dan van film hebben vaak zelfs meer te zeggen dan een regisseur. En zo wil het nog wel eens gebeuren dat de regisseur moet toekijken terwijl de maatpakken zijn film verkrachten. Om zijn reputatie te redden heeft die regisseur nog een laatste strohalm: hij kan zijn naam van de titelrol laten halen.

Dat is waar onze vriend Alan Smithee om de hoek komt kijken. Hij is nooit te beroerd om een kapotgemonteerd wanprodukt op zijn cv te zetten. Smithee klaagt niet, Smithee wil geen inspraak, Smithee vraagt zelfs geen geld. Deze man is óf hardcore cult, óf compleet gestoord.

Het antwoord is heel simpel: Alan Smithee bestaat niet. Vuilnisvat Smithee is Hollywoods favoriete pseudoniem. Als het bovenstaande scenario zich voordoet en de regisseur zich terugtrekt is het de naam Alan Smithee die onder de 'directed by'-credit komt te staan. De western Death Of A Gunfighter uit 1967, geregisseerd door Robert Totten met re-shoots onder leiding van Don Siegel, markeerde het beginpunt van Smithees carrière. Het daaropvolgende jaar werd Jud Taylors Fade In (met voornoemde Burt Reynolds) Alan Smithees tweede film. Dat Taylor zich twaalf jaar later voor de tv-film City In Fear opnieuw Alan Smithee moest laten noemen getuigde niet van groot cinematografisch talent. Van Jud Taylor is sindsdien ook weinig meer vernomen.

Na precies drie decennia trouwe dienst levert Hollywood een eerbetoon aan ideale werknemer Alan Smithee. Scenarist Joe Esterhasz, schrijver van Basic Instinct en Showgirls, leverde het script voor An Alan Smithee Film. Hierin draait het om het opnemen van de film Burn, Hollywood, Burn met in de hoofdrollen Sylvester Stallone, Jackie Chan en Whoopie Goldberg, met Alan Smithee zelf aan het roer (gespeeld door Eric Idle).

Het mooiste dat er ooit met die film had kunnen gebeuren is ook daadwerkelijk gebeurd. Esterhasz, die het project zag als zijn droom, was zeer teleurgesteld met de resultaten van regisseur Arthur Hiller. Deze werd dan ook van de set geschopt, waarna het geschoten materiaal door Esterhasz in de montagekamer naar eigen visie gereconstrueerd werd. En zo kan het gebeuren dat de regisseur van An Alan Smithee Film niemand minder is dan... Alan Smithee.

De films van Alan Smithee:

Death Of A Gunfighter 1967 (Robert Totten & Don Siegel)
Fade In 1968 (Jud Taylor)
City In Fear 1980, tv-film (Jud Taylor)
Dune 1984, tv-versie (David Lynch)
Stitches 1985 (Rob Holcomb)
Let's Get Harry 1986 (Stuart Rosenberg)
Morgan Stewart's Coming Home 1987 (Paul Aaron)
Ghost Fever 1987 (Lee Madden)
Bay City Story 1989 (?)
The Shrimp On The Barbie 1990 (?)
Solar Crisis 1990 (Richard Sarafian)
The Birds II: Land's End 1994, tv-film (Richard Rosenthal)
Hellraiser: Bloodline 1996 (Kevin Yagher & Joe Chapelle)
An Alan Smithee Film 1998 (Arthur Hiller)

Tom Mes