the Cult of New Core

DUTCH HARBOR Unalaska, een eilanden groep in de Bering zee, ten westen van Alaska. Slechts een paar honderd zeemijlen verder naar het westen ligt Siberië. Op een van de laatste eilandjes is een klein visserdorp met de naam Dutch Harbor, het laatste beetje westerse samenleving zo ver naar het westen. Het is er koud. De Unalaska eilanden bestaan uit een kleine bergketen die uit een immense zee steekt, die de eilanden aan alle kanten omringt. Mensen wonen hier. Behoorlijk veel mensen gezien het klimaat en de wijze waarop ze van de rest van de wereld lijken te zijn afgesneden. Ze leven daar omdat ze daar gelukkig zijn. Dit is de basis van de documentaire over deze plaats 'Dutch Harbor', het is een zestien milimeter film gemaakt door Braden King en Laura Moya. Geschoten in zeer korrelig zwart-wit, bijna alles is opgenomen met de losse camera en legt de de omgeving vast door slechts toekijken, alles proberen te registreren. Deze documentaire werd hier recent eenmalig vertoond in de Eindhovense zaal de Effenaar, begeleid door een band met de naam The Boxhead Ensemble, dit is een regelmatig van samenstelling veranderend collectief muzikanten in het leven geroepen speciaal voor deze documentaire en die ook de soundtrack hebben afgeleverd. De soundtrack bij 'Dutch Habor' is een van kaalste en ingetogen platen dit jaar, die gemakkelijk vergeleken kan worden met de meest minimalistisch Finse Techno. Waarom vertel ik jullie dit? Nou, alles in dit project is illustratief voor experimentele en instrumentale muziek van dit moment in delen van de Verenigde staten en vooral in Chicago. Een scene die ik in de afgelopen twee Cults of New Core uitvoerig heb behandeld. Dit project en The Boxhead Ensemble bevatten voornamelijk mensen die uit de buurt van Chicago komen, zoals Jim O'Rourke (Gastr Del Sol), Will Oldham (Palace), Rick Rizzo (Eleventh Dream Day), David Grubbs (Gastr Del Sol) en Joseph Ferguson (Rachel's). Waarom zou iemand hier willen leven, een van de verst verwijderde, onherbergzame plaatsen op Aarde? Wat kan je er doen? En hoe is het de plaats geworden die het nu is? Dit zijn de vragen die worden gestelt tijdens de documentaire, alleen niet hardop. De makers doen dat door te laten zien hoe het er uit ziet, wat mensen er doen en door de sporen van het verleden te bekijken. Geen pratende hoofden, alleen de beelden, de mensen zelf die commentaar leveren en de geimproviseerde muziek van het Boxhead ensemble. Unalaska was ooit, net als de rest van America, het eigendom van de oorspronkelijk bewoners. De samenleving die op de Unalaska ielanden woonden, heten Aleuths, maar toen de migrerende nieuwe bewoners ontdekten dat zelfs van een onherbergzaamste plaatsen op het Amerikaanse continent geld te maken valt. Ze kwamen met duizenden tegelijk en ze eigenden deze plek toe. De zee rond Unalaska bevat crab, tonnen crab, en dat is wat wordt gevangen, hele schepen vol. Sinds het begin van de eeuw zijn mensen naar Dutch Harbor gekomen om hun geluk te beproeven en geld te verdienen. En vooral tijdens de tweede oorlog waren deze ielanden een zeer belangrijk strategisch punt voor de alliantie. Dit is iets wat de Japanners ook wisten en niet lang na Pearl Harbor werd ook Dutch Harbor onder vuur genomen. Dat was de enige keer dat Dutch Habor werkelijk werd getroffen tijdens de oorlog. Maar de echte ramp gebeurde na de oorlog. Dutch Harbor werd een beschaving. Dit is het voornaamste thema van de documentaire. Het feit dat beschaving de essentie van deze plaats ontnam. Maar tegelijk, omarmt het ook het feit dat het niet langer de wildernis is die het was. Een van de beste momenten tijdens de film is het verhaal van een jonge vrouwelijke kunstenaar, die verteld over het moment waarop zij voet zette op een eiland in de buurt van Dutch Harbor. Ze kwam hier per vliegtuig, ze was heel jong, slechts achttien en ze had haar hele leven met haar ouders in een buitenwijk gewoond. Maar op advies van een vriend ging ze naar Dutch Harbor om meer over zichzelf te leren. Het vliegtuig landde op een strook grond dat een vliegveld moest voorstellen en ze vertelde dat het eerste wat haar opviel de kleuren waren. Alles wat zo bruin, met kleine beetje wit en grijs van de sneeuw, de grijze luchten en donkere zee, ze was er gelijk weg van! Omdat ze niet had nagedacht over wat ze kon verwachten, was ze vergeten om kleren aan te doen die je nodig hebt als je zo ver naar het Noorden gaat. Dus ze stapt de 'ontvangsthal' binnen, die er meer uit zag als een grote tuinschuur en daarbinnen stonden tientalle mannen te roken en te drinken, allemaal met baard, allemaal met een ruig uiterlijk, allemaal haar richting uitkijkend en allemaal met dezelfde gedachte. Dat was de laatste keer dat ze dacht dat ze rechtomkeer zou maken, dat deed ze niet, ze bleef. Na die anecdote vertelt ze dat ze het meest verbaast was dat natuur en industrialisatie zo in harmonie lijken te zijn. Overal is water, de bergen met spierwitte sneeuw en al die boten, de haven, de vrachtwagens en de mensen en het werkt samen. Dat er zoveel industriële activiteit is, maakt het geen probleem, het maakt het plaatje compleet. De documentaire is net als de plaats in perfecte harmonie, het onderwerp pas precies in de vorm waarin het is gegoten, de korreligheid, de wijze waarop het eruit ziet. De mensen die over hun eigen leven hier vertellen, zorgen ervoor dat de beelden tot leven komen en de muziek zorgt ervoor dat je het zelf meemaakt. De soundtrack doet dit al op zichzelf, je hoeft de film zelf niet te zien om mee te maken waarover Ducth Harbor gaat. De stilte daar staat op plaat, de mensen die hun verhaal vertellen zijn terug te horen in de instrumenten die langzaam het landschap en de omgeving schetsen, de dingen die ze doen, de gedachten die ze hebben. Er is slechts parallel waar ik Dutch Harbor mee kan vergelijken, 'The Solitude Trilogy', drie radio documentaires door Glenn Gould, waarin ook afgelegen desolate plaatsen in en buiten de samenleving worden veschreven. Op dezelfde wijze als deze drie documentaires laat 'Dutch Harbor' je verlangen naar een plaats die op geen enkele manier aantrekkelijk lijkt te zijn, behalve dan vanwege de eenzaamheid. En alleen zijn lijkt nog helemaal zo slecht niet in een wereld die almaar drukker en hectische wordt. De plaats Dutch Harbor is alweer heel anders dan de beschrijving in de documentaire, het verandert snel, zelfs een verre plek als deze wordt modern, net als iedere andere plaats op aarde. De opmerking van voormalig crabvisser Buck Rogers aan het einde van de soundtrack spreekt boekdelen: "Deze plaats was prachtig tien jaar geleden, omdat het anders was. De kop in Alaska Magazine zei het al: 'The domestication of Dutch Habor'. Het was de laatste plek." Kom op, ga er heen, op plaat. Joep Vermaat