Ik stoor me enorm aan oproepen tot censuur. Ik zie ze als een bedreiging van mijn vrijheid, van mijn grondrechten en van de fundamenten van de democratie. Maar het is moeilijk om vol te houden dat je geen enkel probleem hebt ondervonden na het zien van alle Italiaanse kannibalenfilms, terwijl die films in Engeland jarenlang op de zwarte lijst hebben gestaan en vervolgens iemand letterlijk op komt noemen wat er allemaal voor smeuïgs in die films gebeurt. Probeer dan nog maar eens te zeggen dat je het allemaal voor je lol aan het bekijken bent. .
Daarom ben ik ook blij dat ik in Nederland woon en niet in Engeland of Duistland, waar nog regelmatig de schaar, het verbod, of zelfs de gerechtelijke vervolging wordt gehanteerd. Maar als leden van de VVD, PvdA, of D'66 na het zien van Faces Of Death 4 de mogelijkheid tot een algeheel verbod laten onderzoeken, zinkt het lood me weer in de schoenen. Zelfs de Volkskrant doet mee, want dit soort materiaal moet uit de handen van onze kinderen blijven! En als de ouders dat zelf niet kunnen, dan doen wij dat wel voor ze!
Het is diep triest dat democratisch gekozen, Nederlandse volksvertegenwoordigers ondemocratische, onconstitutionele maatregelen propageren. Je moet alleen wel doorhebben dat ze ondemocratisch en onconstitutioneel zijn. Als gemiddelde, maar verder vredelievende, liefhebber van het fijnere hak- en slachtwerk sta je eigenlijk machteloos.
Ik had een keer genoeg van die machteloosheid en besloot er iets aan te doen. Ik heb me van alle kanten laten aanvallen door argumenten voor en tegen censuur en kwam tot een opzienbarende ontdekking: alle argumenten pro-censuur kunnen fundamenteel worden ingedeeld in drie categorieën en daarmee onmiddelijk worden ontkrachtigd.
Ik heb die drie categorieën geformuleerd en getest op bestaande pro-censuur argumenten. Ze werken. Bij iedere categorie staan stellingen en gedachten die censuur in al zijn vormen aan de kaak stellen. Gebruik ze als leidraad om je eigen weerbaarheid te vergroten of als maatstaf om de praktijk aan te toetsen, maar gebruik ze alsjeblieft. Het gaat niet om die ene scene uit Faces Of Death 4, het gaat om onze democratie.
1. De angst voor een nieuw medium
Vaak is de roep om censuur ingegeven door de angst voor een nieuw medium. Men is onbekend met de mogelijkheden en onmogelijkheden van het nieuwe medium en maakt zich meer zorgen dan nodig is. Een goed voorbeeld is de roep om meer controle op communicatie via e-mail of internet vanwege het gebruik van deze media door leden van pedofilienetwerken. Wat zij daarop doen is fundamenteel niet anders dan wat men via de post kan doen. Niemand roept echter op tot meer controle van postzendingen. Feitelijk is dit argument geldig bij elk nieuw medium. De roep om maatregelen en censuur is bij elk medium hetzelfde. Vergelijk de roep om censuur bij de introduktie van de videofilm en videorecorder met de introduktie van internet, of de stelling: "het is wetenschappelijk aangetoond dat deze beelden een negatieve invloed hebben op de jeugd" met de hetze tegen het stripverhaal in de jaren vijftig. Ook de negatieve invloed van strips was toen zogenaamd wetenschappelijk onderbouwd, maar bleek gebaseerd op niets.
2. Het verwarren van inhoud en vorm
Inhoud is onbelangrijk. Geweld in een film is geen geweld, maar een enscenering, een acteerprestatie. De feitelijke actie is het maken van een film of het schrijven van een boek. De volgende metafoor is hier van toepassing: Een arm gezin woont naast een rijk gezin. Elke avond rond etenstijd gaat het arme gezin buiten staan om de geur van het heerlijke eten van de buren te kunnen ruiken, waardoor hun eigen karige maaltijd ze veel beter smaakt. De rijke buurman zat hier nogal mee en ging naar het arme gezin om geld te vragen voor zijn geur. Het was zijn eten, dus ook zijn geur en hij vond dat hij het volste recht had om voor het gebruik ervan geld te vragen. Het arme gezin weigerde te betalen en de zaak kwam voor het gerecht. De rechter hoorde het argument aan en vroeg het arme gezin vervolgens al het geld dat het bij zich had bij hem in te leveren. Onder protest deed het arme gezin wat er gevraagd werd. De rechter nam het geld in ontvangst, hield het in zijn hand en schudde ermee, waardoor het geluid van rinkelende muntjes door de rechtszaal klonk. De rechter gaf het gezin zijn geld terug. Hij wendde zich vervolgens tot het rijke gezin en zei: "U heeft uw beloning gekregen. De prijs voor de geur van eten is het geluid van geld".
Het fabriceren van een film met gewelddadige scenes is dus niet hetzelfde als het begaan van het geweld dat in die scene wordt afgebeeld. Het beoordelen van een film als gewelddadig is een puur persoonlijke interpretatie van de werkelijke fysieke gebeurtenis. Wat men gezien heeft is niet geweld, maar licht dat door een stuk celluloid schijnt. René Magritte maakte een schilderij genaamd "Het verraderlijke van het beeld". Het was een afbeelding van een pijp, met daarboven de tekst "Ceci n'est pas une pipe", dit is geen pijp. Hij had gelijk. Dit is geen pijp. Het is een schilderij.
Gedachte bij de stelling "films worden steeds gewelddadiger": wat is er erger; de oude, overgeromantiseerde voorstelling van geweld, waarbij iemand na door een pistoolschot te zijn geraakt naar de borst greep om vervolgens netjes dood neer te vallen? Of de huidige voorstelling die sterven in al zijn pijn en bloederigheid toont?
Als wij immuun zouden worden door het zien van gewelddadige beelden, waarom bestaat er dan nog steeds een controverse over diezelfde gewelddadige beelden? Als we werkelijk immuun zouden worden, dan zou niemand nog aandacht voor die beelden hebben en er zeker geen controverses over beginnen.
Oorzaak en gevolg: de zinsnede "iemand pleegt een misdaad na het zien van een film" impliceert dat het plegen van de misdaad een gevolg is van het zien van de film. Als er staat: "iemand pleegt een misdaad na een bezoek aan zijn grootmoeder" impliceert het niets.
Er is een verschil tussen de begrippen realiteit en realisme.
3. Onderschatting van de massa
De werkelijke gedachte van iedere censor is: ik word niet bedreigd door deze invloeden, maar die anderen (de ongecultiveerden/de armen/de allochtonen/de kinderen/de jeugd/de lagere sociale klassen) worden wel negatief beïnvloed. Ik moet dus maatregelen treffen, want zelf kunnen zij dit niet (want zij zijn niet capabel/slim/rijk/aangepast/ontwikkeld genoeg). Dit is een elitaire, totalitaire, racistische en ondemocratische denkwijze.
Het voeren van censuur houdt in dat de overheid, danwel de keuringscommissie, een betere beoordeler is van wat een kind aankan dan de ouders. Oftewel: de staat is een betere opvoeder dan de ouders. Als ouders niet sterk genoeg zijn om met massamedia om te gaan, waarom zouden ze dan wel sterk genoeg zijn om zelf hun regering te kiezen? Of om een auto te besturen? Of de straat over te steken?
Het is makkelijk om ingrijpende maatregelen te nemen met het excuus: het is in het belang van onze kinderen. Niemand is immers tegen het belang van kinderen. Iemand die tegen een bepaalde verregaande maatregel is, wordt met dit argument afgedaan. In de beruchte James Bulger-zaak in Engeland (twee jongens van tien doden een peuter, volgens velen onder invloed van gewelddadige films) werden maatregelen genomen die alleen gevolgen hadden voor de vrijheid van volwassenen, maatregelen die zonder de Bulger-zaak nooit doorgevoerd hadden kunnen worden. Nu protesteerde echter niemand, want het was "in het belang van onze kinderen".
"De bedreiging van de massamedia". De perfide invloed van massamedia zou een bedreiging voor de maatschappij kunnen betekenen. Wij leven echter al een kleine honderd jaar temidden van massamedia. In die honderd jaar zijn er slechts twee gebeurtenissen geweest die de maatschappij hebben bedreigd, te weten wereldoorlog 1 en wereldoorlog 2. Geen van beide is veroorzaakt door de massamedia.
Nogmaals de stelling: "het is wetenschappelijk aangetoond dat gewelddadige beelden een negatieve invloed hebben op de jeugd". Als je aanneemt dat het zien van een gewelddadige film een mens gewelddadig maakt, neem je ook aan dat musicals van mensen zangers maakt en comedy's iedereen omvormen tot grappenmakers.
4. Conclusies
Censuur is een wapen van totalitaie staten en hoort niet thuis in een democratie. De Sowjet Unie en nazi-Duitsland waren twee voorbeelden van totalitaire regimes die censuur hanteerden. Hoe is het met deze twee afgelopen?
Een verscheidenheid van meningen en denkwijzen is de basis van democratie. Het is makkelijk om te roepen dat iets verboden moet worden als het je niet aanstaat, maar het is moeilijk te begrijpen dat iemand plezier beleeft aan iets waar jij zelf niets aan vindt.
Censuur is reactionair en achterlijk: mensen bepaalde media of uitingen onthouden betekent streven naar een tijd zonder media, en dat is onmogelijk. De media staan centraal in ons leven, vormen een groot deel van onze tijdsbesteding. Kinderen bij bepaalde media weghouden betekent een gebrekkige opvoeding in het omgaan met de media en leidt later tot problemen.
Leeftijdskeuring is te selectief en te beperkt. Het keuringscriterium '16 jaar en ouder' duidt aan dat iemand op de dag van zijn zestiende verjaardag een sterkere wil zou hebben dan de dag ervoor. Het huidige criterium bij leeftijdskeuring is: "is dit schadelijk voor een bepaalde leeftijdsgroep?". Een veel beter criterium zou zijn: "is dit te begrijpen voor een bepaalde leeftijdsgroep?". Op deze manier ligt de nadruk op de gehele inhoud en niet alleen op het gewelddadige of expliciet sexuele gedeelte daarvan.
In plaats van de media veilig te maken voor het kind, moeten we de kinderen veilig maken voor de media. Opvoeding en onderwijs leiden tot beter begrip en leren kinderen omgaan met de media en de facetten ervan te herkennen.
Tom Mes
